ÇANAKKALE'NİN TARİHİ
Eski çağlarda HELLESPONTOS ve DARDANEL olarak anılan Çanakkale M.Ö. 3000 yılından beri yerleşim alanı niteliğini korumuştur.
Erken Bronz Dönemi'nden bu yana önemli bir yerleşim merkezi olan Çanakkale; Çanakkale Boğazı sayesinde Anadolu ile Avrupa ve Akdeniz ile Karadeniz arasındaki bağlantıyı sağlayan iki geçit bölgesinden biridir. Bu özelliği nedeniyle oldukça zengin bir tarihi vardır.
Yörede yaşayan topluluklara ekonomik ve askeri üstünlük sağlamış, onlar da uygarlık alanında çağdaşlarını geçmişlerdir. Ancak bu durum, yöreyi çeşitli göç ve istila hareketlerinin hedefi yapmıştır. Değişik tarihlerde yerleşmek ya da yağmalamak amacıyla bölgeye gelenler olmuş, her iki durumda belirli kültür alışverişini yoğunlaştırmıştır. Bu kültürel yoğrulma, yüzyıllar boyu kesintilerle sürmüş, bunun sonucu oldukça renkli bir kültür mozaiği ortaya çıkmıştır. Boğazın en dar yerinde Fatih Sultan Mehmet döneminde Rumeli yakasında Sestos dolaylarında Kilitbahir, Anadolu yakasında Abydos dolaylarında Sultaniye (Kale-i Sultaniye) ya da Çanak Kalesi adı ile anılan kaleler yapılmıştır. Bugünkü Çanakkale İli'nin adı Anadolu yakasındaki Çanak Kalesinden gelmektedir.
Yörenin en eski halkı Beşiktepe ve Kumtepe yerleşmelerinden bilinen Kalkolitik Dönemin yerli halkıdır. Bunları, İ.Ö. 3000'lerden 1200'lere kadar herhangi bir dış etki altında kalmadan yaşamlarını sürdüren Troya halkı izler. Bundan sonra sırasıyla Troya Savaşları ile Akalar, Ege göçleri ile çeşitli kavimler gelmiştir. En son olarak Sicilyalı Komutan Roger De Flor'un ölümüyle buyruğundaki Katalonyalılar bir süre etkinliklerini sürdürseler de, daha sonra Türkler'le yaptıkları bir anlaşma gereği, Çanakkale ve yöresini Türk Beylerine bırakmışlardır.
M.Ö. 3000 yılında kurulan L Troia, M.Ö. 2500 yıllarında bir depremle yıkılmıştır. Bundan önce de yörede eski yerleşmelerin bulunduğu bilinmektedir. Dardanos kentinin I. Troia'dan önce kurulduğu düşünülmektedir. Kuruluş önceliği 100-150 yıl kadardır. M.Ö. 1200'lerde kuzeyden gelen "deniz kavimleri"nin göçü ile bölgede ve Anadolu'da yazılı tarih açısından karanlık dönem başlamıştır. Bölge, M.Ö. 7. yüzyılda Batı Anadolu'da büyük bir güç haline gelen Lydia Krallığı'nın egemenliğine girmiş, M.Ö. 5. yüzyılda Perslerin gelmesiyle, Pers etkisi artmaya başlamış, M.Ö. 386 yılında Persler ve Spartalûar arasında yapılan "Kral Barışı" ile bölgede kesin olarak Pers egemenliği sağlanmıştır. M.Ö. 334'te Makedonya Kralı Büyük İskender'in Pers ordusunu Biga Çayı (Granikos) yakınlarında bozguna uğratmasıyla Anadolu'da Pers hakimiyeti gerilemeye başlamıştır. İskender'in Ölümünden sonra İskender'in komutanları bölgede iktidar mücadelesine girişmişlerdir. Bergama Krallığı'nın hakimiyeti ve Galat istilaları döneminden sonra, Roma'nın bölgedeki hakimiyet kurma çabaları sırasında Diktatör Sulla, Gelibolu'ya kadar gelmiştir. Bölge, Roma ve Bizans dönemlerinde limanlarıyla da önem kazanmıştır. Osmanlıların Akdeniz'de egemenlik kurma istekleri, onları Balkan Yarımadası'ndaki fetihlere, Gelibolu ve yöresinden başlamaya yöneltmiştir. Gelibolu'da bir tersanenin kurulmasıyla birlikte Çanakkale'deki Osmanlı egemenliği daha da artmıştır. Boğazın önemi Çanakkale Savaşları'nda (1. Dünya Savaşı'nda) bir kez daha gündeme gelmiş ve düşman donanması 18 Mart 1915 tarihinde bozguna uğratılmıştır.
ÇANAKKALE' NİN COĞRAFİ YAPISI
.......Çanakkale Türkiye'nin kuzeybatısında Avrupa ve Asya kıtalarını birbirinden ayıran ve kendi adını taşıyan Boğaz'ın iki yakasında kurulmuştur.
.......Arazi Yapısı
.......Çanakkale; Balkan Yarımadası'nın Doğu Trakya topraklarına bir kıstakla bağlanmış Gelibolu Yarımadası ile, Anadolu'nun batı uzantısı olan Biga Yarımadası üzerinde toprakları bulunan bir ilimizdir.
.......Avrupa ve Asya'da toprakları bulunan Çanakkale, Edirne, Tekirdağ ve Balıkesir il sınırları ile çevrilidir. İl sınırlarına; Ege Denizinde Türkiye'nin en büyük adası olan Gökçeada ile Bozcaada ve Tavşan Adaları da girer.
.......İl , 25° 40'-27°30' doğu boylamları ve 39°27'-40°45' kuzey enlemleri arasında 9.933 Km2 lik bir alanı kapsar. İlimizin topraklan büyük bir kısmıyla Marmara Bölgesinin Güney Marmara bölümüne; Edremit Körfezi kıyısındaki küçük bir alanı ise, Ege Bölgesine girer.
Anadolu Yarımadası'nın en batı noktası Baba Burnu ile Türkiye'nin en batı noktası olan Gökçeada'daki Avlaka Burnu il sınırları içerisindedir. İlin toplam kıyı uzunluğu 671 km.dir.
Dağlar
Çanakkale ilinin toprakları, genellikle dağ ve tepelerle kaplı alanların vadilerle parçalanmış engebeli görünüşündedir.En yüksek dağı 1767 metre ile Kaz Dağı'dır. Gelibolu Yarımadası'nda Tekir Dağlarının uzantısı olan Koru Dağı 726 metre yüksekliktedir . Diğer yüksek dağlar , kaz dağı dolaylarında yer alır. Biga yöresinde kuzeydoğu , güneybatı yönünde uzanan 500-1000 mt. arasındaki az yüksek sıralar, dalgalı bir görünüm Gelibolu Yarımadası'nda, boğazdan Saroz Körfezine doğru basamak basamak bir yükselme görülür. 400 metreye yaklaşan, tepeler dik yamaçlarla Saroz Körfezine iner.
Ovalar
Akarsu ağızlarında ve geniş tabanlı vadilerde görülen ovalar Çanakkale'de az yer kaplar. Ezine Ovası, Bayramiç Ovası, Kumkale Ovası, Biga ve Karabiga Ovaları, Agonya (Yenice-Hamdibey-Kalkım) Ovası, Umurbey ve Sarıçay Ovaları , Anadolu yakasındaki ovalardır. Gelibolu Yarımadasında ise Kavak Ovası, Cumalı Ovası, Yalova Ovası, Kilye ve Piren Ovaları vardır.
Akarsular ve Göller
İlimiz dahilinde büyük, küçük bütün akarsuların düzenli bir rejimi yoktur. Sonbahar yağmurlarıyla ve karların erimeye başladığı nisan, mayıs aylarında kabarırlar, bunun dışındaki sürelerde bir kaç yüz litrelik debiye kadar düşerler.
Bu düzensizlik yüzünden ilimizdeki akarsulardan ulaşım ve tarım yönünden yararlanma imkanı olmamaktadır.
Akarsuların çoğu Kazdağı'ndan doğarlar. İlimizdeki akarsuların belli başlıları; Tuzla Çayı, Menderes Çayı, Sarıçay , Kocabaş Çayı, Bayramiç Deresi, Bergaz Çayı ve Kavak Çayı'dır.
il sınırları içinde kalan arazide önemli bir göl yoktur. Mevcut göller Gelibolu Yarımadası'nda ve Gökçeada'da yazın kuruyan tuz gölleri'dir.
İklim
Çanakkale İlinin iklimi, bulunduğu yer nedeniyle geçiş iklimi özellikleri gösterir. Genel karakteriyle Akdeniz iklimi özelliklerini yansıtır. Bunun yanında İlimizin daha kuzeyde bulunması nedeniyle kışları ortalama sıcaklık daha düşüktür. Minimum sıcaklık -4,2 °C ile Şubat ayı, Maksimum sıcaklık +35,8 ile Ağustos ayındadır. Yıllık sıcaklık ortalaması 14.7, ortalama nem oranı ise %72.6'dır. İlimizi çevre İllerden ayıran diğer bir özelliği de yılın büyük bir kısmının rüzgarlı geçmesidir.
Yıllık egemen rüzgar kuzey rüzgarlarıdır. En çok, poyraz, yıldız, lodos, kıble eser.
Yıllık ortalama yağış miktarı 662.8 m3 (Gökçeada) ile 854.9 m3 (Ayvacık) arasında değişmektedir. Yaz aylarında yağış miktarı oldukça düşüktür. Yağışların en fazla görüldüğü aylar Aralık, Ocak ve Şubat ayları'dır. Karla örtülü gün sayısı en fazla 8 gün kadardır.
Bitki Örtüsü
İl yüzölçümünün % 55'i ormanlıktır. Kalan diğer alan çayır, mera ve tarıma elverişli arazi ile kaplıdır. Akdeniz iklimine özgü bitki topluluğu makiler, defne, kocayemiş, mersin ve çalılıklardan oluşmuştur. Bu ormanlarda karışık cins ağaç toplulukları bulunur. Kızılçam, karaçam, köknar, meşe, kayın türündeki ağaçlar çoğunluktadır. Koru tipi ormanlara, Kazdağı dolaylarında rastlanır. İç kısımlarda, bozkır görünümlü, cılız otlu, tahıl üretimine elverişli alanlar ile su boylarında her mevsim yeşil kalabilen çayırlara rastlanır.
Çevre
Doğal çevrenin giderek bozulup yok olduğu günümüzde; ülke nüfusunun % 25' inin, ülke sanayisinin yarısından fazlasının bulunduğu Marmara Bölgesinde kentleşme ve sanayileşme baskısına direnebilen bir yaşam ortamıdır ÇANAKKALE.
Dünyanın önemli su yollarından biri olan Çanakkale Boğazı, 671 km. kıyı şeridi, kendine has özellikleri, ilimiz doğal çevresinin en belirgin zenginliklerindendir.
Çanakkale'de kentleşme ve sanayileşme yoğun bir biçimde yaşanmadığından ülke genelinde görülen çevre problemleri ilimizde yaşanmamaktadır. Mevcut sanayi tesislerinde sıvı ve gaz atıkları yönünden gerekli önlemler alınmakta, yerleşim yerlerinden kaynaklanan sıvı ve katı atıkların en az zararla bertarafına çalışılmaktadır. Gerçekleştirilmesi planlanan yatırımların çevre üzerinde yapabileceği olumsuz etkilerin önceden belirlenerek gerekli önlemlerin alınması amacıyla Çevresel Etki Değerlendirme Çalışmaları sürdürülmektedir. Sanayi'de kullanım için getirilen doğal gazın önümüzdeki yıllarda ısınma amaçlı olarak kullanımı da planlanmaktadır.
ÇANAKKALE' NİN NÜFUSU
......Çanakkale'nin toplam nüfusu, 2009 Yılı sonu itibariyle 477.735'dir. Toplam nüfus büyüklüğüne göre iller sıralamasında 40. sırada yer almaktadır. Nüfus yoğunluğu 48, nüfus artış hızı binde 6,18'dir.
Nüfus itibarıyla en kalabalık ilçemiz, 125 Bin 231 nüfus ile Merkez ilçemizden sonra 80 Bin 849 nüfus ile Biga ilçesi, en az nüfusa sahip ilçemiz ise 2.496 ile Bozcaada ilçesi olmaktadır. İlçe Merkezleri itibarıyla Merkez İlçeden sonra en kalabalık ilçe 36.520 kişi ile Biga ilçesidir.
İlimizde toplam nüfusun % 51’ini ( 243 bin 643'ünü) erkek nüfusu, % 49’unu (234 bin 092'sini) kadın nüfusu oluşturmuştur.
Şehirlerde 131.417 erkek, 123.803 kadın yaşarken, köylerde 112.226 erkek, 110.289 kadın yaşamaktadır. Kısaca Çanakkale nüfusunun %53'ü şehirlerde, %47'i köylerde yaşamaktadır.
Toplam Erkek Kadın
TOPLAM 477.735 243.643 234.092
KKGöç ve Çanakkale
ADNKS 2008 Nüfusu Aldığı Göç Verdiği Göç Net Göç Net Göç Hızı (%o)
Çanakkale 474.791 16.390 14.246 2.144 4,53
Çanakkale ilinin 2007 - 2008 döneminde diğer illerden aldığı göç 16.390 olup, diğer illere verdiği göç miktarı ise 14.246'dır. Bu dönemde gerçekleşen net göç 2.144 olup, net göç hızımız ise binde 4,53 olarak gerçekleşmiştir.
2007 - 2008 döneminde iller arasında net göç hızı en yüksek il Binde 52,58 ile Yalova olurken, Çanakkale sıralamaya 16. il olarak girmiş, net göç hızı en düşük il ise Binde -38,42 ile Muş olmuştur. Çanakkale ilinin 2007 - 2008 döneminde göç aldığı iller incelenirse 3.802 ile en çok göç İstanbul'dan, 1.573 ile ikinci sırada Balıkesir'den, 1.088 ile üçüncü olarak da İzmirden göç almıştır.
Çanakkale ilinin 2007 - 2008 döneminde göç verdiği iller incelenirse 2.754 ile en çok göç İstanbul'a, 1.788 ile ikinci sırada Balıkesir'e, 984 ile üçüncü olarak da İzmir'e göç vermiştir
İdari Tarihçe
İDARİ TARİHÇE
.....Çanakkale şehrinin odak noktası olarak bilinen ilk kale, Fatih Sultan Mehmet tarafından yapılmıştır. Kale üzerinde bulunan Fatih Sultan Mehmed'e ait yazıtın 1452'de yapıldığı sanılmaktadır. Kale-i Sultaniye adı ile bilinen yapının "Sultaniye" ismi , Evliya Çelebiye göre "1658 yılında padişah IV. Mehmet'in annesinin yardımı ve Köprülü Mehmet Paşa'nın teşebbüsü ile yapılan kalelere verilmek istenen isimden ileri gelmektedir.
.....Evliya Çelebi, Çanakkale'nin düz bir ovada, bağ ve bahçeler içinde iki bin evin oluşturduğu bayındır bir şehir olduğunu anlatır.
.....Çanakkale XVIII. yüzyılda ipek, yelkenbezi, çanak, çömlek imal eden bir merkez olarak tanınmıştır. Özellikle çanak- çömlekçilik çok gelişmiştir. Bu nedenle, zaman zaman "Boğaz Hisarı" da denilen "Kale-i Sultaniye" yerine "ÇANAKKALE" ismi kullanılmaya başlanmıştır.
.....Biga sancağı kurulunca merkezi "Kale-i Sultaniye" kasabası olmuştur. Biga mutasarrıfı aynı zamanda Boğaz Muhafızlığı görevini yapardı.
.....1770'te Çeşme Deniz Savaşı'nda yararlılık ve kahramanlık gösteren donanmamızın ikinci komutanı Cezayirli Gazi Hasan Paşa'ya Kaptan Paşa'lıkla birlikte Çanakkale Boğaz Muhafızlığı görevi verilmiştir.
.....Yeniçeri Ocağı'nın 1826 yılında kaldırılmasıyla, bunları yok eden Yüzbaşı Karacehennem İbrahim Ağa, Paşa'lığa yükseltilmiş, Biga Mutasarrıfı ve Çanakkale Boğaz Muhafısı olmuştur. Halk arasında Arap İbrahim Paşa diye anılanbu zat, Çanakkale'nin mimarı için yoğun bir çaba harcamış, 180'ta Çınarlık Camii (Kurşunlu Cami) yapılmıştır.
.....1866 yılında Kale-i Sultaniye, "Adalar Vilayeti" nin merkezi olmuştur.ç Bu vilayete yönetici olarak atanan Bahriye Müşaviri Kayserili Ahmet Paşa, görevinin sona erdiği 1871 yılına dek şehirin imarına çalışmıştır.
.....Adalar Vilayeti, Girit ve Sisam dışında kalan Ege ve Akdeniz adalarının tümünü içine alıyordu. 1876'da vilayet merkezi Sakız'a nakledildi.
.....İkinci meşrutiyetin ilanından sonra burada "Bahr-i Sefid Boğaz Müstahkem Komutanlığı" kurulmuştur.
.....Müstakil Mutasarrıflık olmadan önce İstanbul şehremanetine ve 1881 yılında da Karasi iline (Balıkesir ) bağlanmışsa da , 1888'de yeniden eski haline gelmiştir ve daha sonraki değişikliklerle il bugünkü durumunu almıştır.
BUGÜNKÜ DURUM
.....İlimizin merkez ilçe dışında ikisi ada olmad üzere 11 ilçesi vardır.
.....9933 Km2'lik bir alanı kapsayan Çanakkale'nin 568 köyü, 21 bucağı ve 34 belediyesi vardır. 34 belediyeden 12'si il merkezi ve ilçe belediyesidir. Diğerleri ise kırsal kesim belediyesidir.
ULAŞTIRMA VE ALTYAPI DURUMU
Karayolu
İlin toplam karayolu uzunluğu 1.050 km. olup, bunun 521 km.si devlet yolu, 529 km.si il yoludur. İl yollarının % 99,3'ü asfalt, devlet yollarının tümü asfalttır.
İl'de yolu olmayan köy yoktur. 3.456 km. köy yolu ağının 2.229 km.si (% 65) asfalt, 1.046 km.si (% 30) stabilize, 181 km.si (% 5) tesviye yoldur.
İl çapında 1. derece köy yolu toplam 2.286 Km olup, bunun % 84'ü asfalt, % 15'i stabilize, % 1'i tesviye yoldur.
Denizyolu
Denizyolu ulaşımı Çanakkale-Eceabat, Lapseki-Gelibolu, Bozcaada-Yükyeri ve Çanakkale-Gökçeada arasında İl Özel İdaresine ait gemilerle GESTAŞ tarafından yapılmaktadır. Ayrıca Çanakkale-Kilitbahir ve Lapseki-Çardak arasında özel sektöre ait feribotlarla taşımacılık yapılmaktadır. İç hat deniz geçişi seferlerinde iyileştirme ve geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
Gökçeada ile Çanakkale arasındaki ulaşımın daha hızlı ve modern hale getirilmesi için İl Özel İdaresi'ne 25 Milyon YTL ödenek aktarılmıştır. Gökçeada Kabatepe arasında hizmet vermek üzere, GESTAŞ tarafından 9 Milyon 250 Bin YTL yaklaşık maliyetle 399 yolcu ve 132 araç kapasiteli ve ikinci el bir gemi alınmış olup, hizmete sunulmuştur. Ayrıca yeni gemi inşası ile Çanakkale-Bozcaada ve Çanakkale-Gökçeada arasında sadece yolcu taşımacılığında kullanılacak deniz otobüsü alımı konusundaki çalışmalar sürmektedir.
Çanakkale Merkez, Eceabat, Gelibolu, Lapseki, Ezine-Geyikli Yükyeri, Bozcada, Gökçeada, Çardak ve Kabatepe'de iskeleler bulunmaktadır. Ayrıca yeni hizmete giren Çanakkale Kepez Limanı ile Ezine'de Akçansa Çimento Fabrikasına, Biga'da İçdaş'a ait liman bulunmaktadır.
Ayrıca denizyolu yük taşımacılığının il merkezinde neden olduğu trafik yoğunluğunu azaltmak için mevcut Akbaş İskelesi ile Anadolu Yakasındaki Karacaören mevkiine yeni bir iskele ve bağlantı yolları yapımı konusunda ön çalışmalar yapılmaktadır.
Havayolu
İl merkezinde tarifeli seferlerin yapıldığı 1800 x 30 boyutlarında stol tipte bir havaalanı mevcut olup, ek terminal binası yapımı ve çevre düzenlemesi işi yaklaşık 1 Milyon 500 Bin YTL harcama ile tamamlanmıştır. Gökçeada'da 1000 x 30 boyutlarında Askeri amaçlı havaalanı bulunmaktadır. Ayrıca Yatırım programında yer alan Gökçeada Havaalanı'nda alt yapı çalışmaları tamamlanmıştır.
Enerji (Elektrik, Rüzgar, Doğalgaz)
İl'de tüm köyler elektrikli durumdadır. İl çapında dağıtım trafolarının toplam gücü 617 MVA'dır. İlimiz net elektrik tüketimi 2.262.175 MWh, kişi başına elektrik tüketimi ise 4.842 kWh'dır.
İlimiz Bozcaada ilçesinde kurulu 10 mw gücünde 17 kuleli Rüzgar Enerji Santrali üretime devam etmektedir. Ayrıca;
* Çanakkale Merkezde (İntepe) 30.2 mw gücünde, Demirer Holding (Anemon A.Ş.) tarafından yapılmakta olup, 38 adet tribün tamamlanarak ulusal sisteme entegre edilmiştir.
* Gelibolu'da ise 15.2 mw gücünde yine Demirer Holding (Doğal Enerji Elektrik Üretim A.Ş.) tarafından yapılan 18 adet tribün ulusal sisteme bağlanmıştır.
İlimizde doğalgaz boru hattı önceki yıllarda tesis edilmiş ve sanayide kullanılmaya başlanılmıştır.
Çanakkale, Kepez, Çan, Biga, Ezine,Bayramiç merkezlerini kapsayan Şehir İçi Gaz Dağıtım Projesi için AKSA firmasınca 2006 yılında dağıtım lisansı alınarak, Çanakkale Doğalgaz A.Ş. tarafından çalışmalara başlanılmıştır. Çanakkale ve Çan merkezlerinde gaz verilmeye başlanılmış olup, diğer merkezlerde de çalışmalar devam etmekte olup, hizmete hazır hale getirilmesi planlanmaktadır.
İçmesuyu
İlçe merkezleri ile belediyelerin içmesuyu şebekeleri mevcuttur. 564 köy+73 ünitenin içme suyu yeterli, 4 köy+5 ünitenin içme suyu yetersiz olup, susuz köy ve ünite bulunmamaktadır. Ancak yetersiz olan içme sularının yeterli duruma getirilmesi çalışmaları devam etmektedir.
Kanalizasyon
İlimizin belediyeli yerleşim yerlerinden Merkez ilçe, Gelibolu, Gökçeada, Bayramiç, Eceabat ve Kepez Belediyelerinin İller Bankası kanalıyla yaptırılan kanalizasyon şebekeleri mevcuttur. Bozcaada kanalizasyon projesi devam etmektedir. Ayvacık ve Kepez arıtma projelerinde çalışmalar tamamlanmış olup Bozcaada şebeke, projelerinde çalışmalar tamamlanma aşamasındadır.
Projeli ve arıtmalı sistem olmamakla beraber diğer belediyelerin kendi imkanlarıyla yapılan kısmi kanalizasyonları mevcuttur.
Haberleşme
Haberleşmede ilimizin tüm köyleri otomatik santral abonelidir. İl çapında 162 adet otomatik santral hizmet vermekte olup, santral kapasitesi 180.962'dir. Toplam bağlı abone sayısı ise 159.815' dir. Nüfusa göre telefon yoğunluğu % 34'dür.
)
